Ograniczenia dotyczące mikrocząstek polimerów syntetycznych
Rozporządzenie Komisji (UE) 2023/2055 zmieniające załącznik XVII do rozporządzenia (WE) nr 1907/2006 Parlamentu Europejskiego i Rady w sprawie rejestracji, oceny, udzielania zezwoleń i stosowanych ograniczeń w zakresie chemikaliów (REACH) wprowadza ograniczenia w odniesieniu do mikrocząstek polimerów syntetycznych.
Mikroplastik jest bardzo szkodliwy, ponieważ przenika do krwi, płuc, łożyska oraz mózgu, przenosząc toksyczne substancje chemiczne. Badania wskazują, że drobiny wywołują stany zapalne, zaburzają gospodarkę hormonalną i mogą sprzyjać rozwojowi chorób cywilizacyjnych, chociaż trwają badania pełnych skutków długoterminowych dla ludzi. Mikroplastikiem są małe drobiny tworzyw sztucznych o wymiarze poniżej 5 mm 1µm . Inna nazwa dla mikroplastiku to SPM od angielskich słówek -synthetic polymer microparticles. Mikroplastik znajdziemy w kosmetykach, powstaje ze ścierania opon samochodowych, podczas prania odzieży z materiałów syntetycznych. Kosmetyki zawierające mikroplastik to np. peelingi mechaniczne (drobiny ścierne), żele pod prysznic i mydła, pasty do zębów, kosmetyki kolorowe (pudry, podkłady), balsamy i kremy do twarzy.
Ograniczenia dotyczące mikroplastiku reguluje pozycja 78 załącznika XVII do rozporządzenia REACH. wprowadzone rozporządzeniem Komisji (UE) 2023/2055 i weszły w życie 17 października 2023 roku, a w czerwcu 2026 roku zostały dodatkowo doprecyzowane. Zakaz dotyczy celowo dodawanych mikrocząstek polimerów syntetycznych (organicznych, nierozpuszczalnych i odpornych na degradację) o rozmiarze do 5 mm .
Zakaz ten jest wprowadzany etapami
Okresy przejściowe
Wiele branż otrzymało czas na opracowanie alternatywnych rozwiązań. Zakaz wprowadzania do obrotu kolejnych produktów zacznie obowiązywać w następujących terminach:
• Kosmetyki spłukiwane (np. szampony, żele pod prysznic): o ile nie zawierają mikrokulek ściernych (które są już zakazane) – zakaz od 2027 roku
• Wyroby medyczne: zakaz od 2029 roku
• Detergenty, środki czyszczące, woski, pasty, odświeżacze powietrza: zakaz od 2028 roku
• Granulaty stosowane na syntetycznych nawierzchniach sportowych: (np. zasypka gumowa i plastikowa na boiskach typu orlik) – zakaz od 2031 roku
• Kosmetyki pozostające na ciele/włosach (leave-on) i perfumy: zakaz od 2029 roku lub od 2035 roku dla produktów do makijażu, ust i paznokci.
• Środki ochrony roślin, nawozy, zaprawiane nasiona: zakaz od 2028 do 2031 roku, w zależności od dokładnego typu produktu
Wyłączony z zakazu jest
• mikroplastik, który powstaje w sposób niezamierzony (np. ścieranie opon, pranie odzieży syntetycznej)
• z zakazu sprzedaży wyłączone są polimery naturalne, które nie zostały zmodyfikowane chemicznie oraz polimery ulegające biodegradacji.
• Mikrocząstki, które są trwale uwięzione w stałej matrycy podczas użytkowania (np. w materiałach budowlanych, o ile zgodnie z poprawką z 2026 r. ich użytkowanie trwa minimum rok).
• Produkty stosowane w zakładach przemysłowych, w których nie dochodzi do uwolnienia cząstek do środowiska (podlegają one jednak ścisłym obowiązkowym raportom do ECHA oraz wymogom etykietowania).
• Produkty lecznicze (leki ludzkie i weterynaryjne) oraz żywność/dodatki do żywności.
Obowiązek raportowania mikroplastiku
Obowiązek raportowania mikroplastiku do Europejskiej Agencji Chemikaliów (ECHA) dotyczy wyłącznie zastosowań , które zostały zwolnione z unijnego zakazu. Raport należy składać co roku do 31 maja, podając dane za poprzedni rok kalendarzowy. Harmonogram wprowadzenia obowiązku raportowania zleży od roli w łańcuchu dostaw oraz formy i zastosowania polimeru.
Od 31 maja 2026 obowiązek objął : producentów i dalszych użytkowników przemysłowych mikrocząstek tworzyw sztucznych w formie garnulatu, płatków i proszków, które są wykorzystywane jako surowiec w zakładach przemysłowych do produkcji tworzyw sztucznych np. folii opakowaniowej.
Od 31 maja 2027 roku obowiązek raportowanie mikroplastiku obejmie wszystkich pozostałych producentów i dalszych użytkowników stosujących mikroplastik na cele przemysłowe, a także dostawców, którzy po raz pierwszy wprowadzają do obrotu produkty zawierające mikroplastik przeznaczone do celów profesjonalnych lub konsumenckich objętych wyłączeniami. Dotyczy to między innymi wyrobów medycznych, produktów leczniczych ( dla ludzi i zwierząt), dodatków do żywności i pasz. Dostawców produktów, których właściwości fizyczne zostają trwale zmienione podczas ostatecznego zastosowania.
Raport do ECHA musi zawierać opis chemiczny i fizyczny stosowanego polimeru, informację o specyfice ich zastosowania w danym sektorze, szacunkowe ilości emsji mikroplastiku do środowiska na etapach produkcji, transportu i utylizacji oraz dane identyfikacyjne zakładu w którym materiały są przetwarzane. Przedsiębiorstwa muszą przekazać do Europejskiej Agencji Chemikaliów cyfrowe dossier za pomocą oprogramowania IUCLID oraz REACH – IT.
Kontakt w sprawie doradztwa CLP:
Piotr Jachym
📞 Tel.: 512 333 080
📧 E-mail: pjachym.adr@gmail.com