Piotr Jachym - Aktualności w transporcie ADR

OZNAKOWANIE I ETYKIETOWANIESUBSTANCJI I MIESZANIN CHEMICZNYCH

Kompleksowe opracowanie na podstawie Rozporządzenia (UE) 2024/2865

W dniu 23 października 2024 r. Parlament Europejski i Rada UE przyjęły Rozporządzenie (UE) 2024/2865 w sprawie zmiany rozporządzenia (WE) nr 1272/2008 w sprawie klasyfikacji, oznakowania i pakowania substancji i mieszanin (CLP). Rozporządzenie zostało opublikowane 20 listopada 2024 r. w Dzienniku Urzędowym UE i weszło w życie 10 grudnia 2024 r.

Główne powody nowelizacji

• Sprzedaż internetowa i globalizacja – podmioty gospodarcze spoza UE sprzedają chemikalia przez internet bezpośrednio konsumentom

• Transformacja cyfrowa – wprowadzenie etykiet cyfrowych jako uzupełnienia etykiet fizycznych

• Elastyczność etykiet – etykiety rozkładane jako standardowe rozwiązanie (wcześniej tylko wyjątkowo)

• Nowe zagrożenia chemiczne – włączenie nowych klas zagrożeń

• Gospodarka obiegu zamkniętego – nowe przepisy o punktach napełniania (sprzedaż bez opakowań jednorazowych)

• Substancje wieloskładnikowe (UVCB) – nowe zasady klasyfikacji substancji zawierających więcej niż jeden składnik.

OBOWIĄZKOWE ELEMENTY ETYKIETY

Na każdej etykiecie substancji lub mieszaniny stwarzającej zagrożenie muszą znajdować się następujące elementy:

• Nazwa, adres i numer telefonu dostawcy lub dostawców.

• Nominalna ilość substancji lub mieszaniny w opakowaniach udostępnianych ogółowi społeczeństwa, chyba że ilość ta jest określona gdzie indziej na opakowaniu.

• Identyfikatory produktu zgodnie z art. 18.

• Piktogramy określające rodzaj zagrożenia, jeśli dotyczy.

• Hasła ostrzegawcze (NIEBEZPIECZEŃSTWO lub UWAGA), jeśli dotyczy.

• Zwroty wskazujące rodzaj zagrożenia (H-zwroty), jeśli dotyczy.

• Odpowiednie zwroty wskazujące środki ostrożności (P-zwroty), jeśli dotyczy.

• Sekcja przeznaczona na informacje uzupełniające, jeśli wymagane wg art. 25.

Identyfikatory produktu

Dla substancji

• Co najmniej jedna z nazw wymienionych w Załączniku VI do CLP (zharmonizowana).

• Jeżeli brak nazwy w Załączniku VI – nazwa wg nomenklatury IUPAC lub inna nazwa uznana na poziomie międzynarodowym.

• Numer WE (jeśli jest) lub numer CAS, lub obydwa.

Dla mieszaniny

• a) Nazwa handlowa lub oznaczenie mieszaniny.

• b) Dane identyfikacyjne wszystkich substancji decydujących o klasyfikacji mieszaniny w kategoriach: toksyczność ostra, działanie żrące na skórę lub poważne uszkodzenie oczu, działanie mutagenne na komórki rozrodcze, rakotwórczość, działanie szkodliwe na rozrodczość, działanie uczulające na skórę lub drogi oddechowe, działanie toksyczne na narządy docelowe, zagrożenie spowodowane aspiracją, trwałe/bioakumulacyjne/toksyczne (PBT), bardzo trwałe/bardzo bioakumulacyjne (vPvB), trwałe/mobilne/toksyczne (PMT), bardzo trwałe/bardzo mobilne (vPvM), zaburzające funkcjonowanie układu hormonalnego w odniesieniu do zdrowia ludzi, zaburzające funkcjonowanie układu hormonalnego w odniesieniu do środowiska.

Zmiana art. 18 ust. 3 lit. b) wprowadzona rozporządzeniem 2024/2865 – rozszerzono katalog klas zagrożeń decydujących o obowiązku wskazania danych identyfikacyjnych substancji w mieszaninie o nowe klasy: PBT, vPvB, PMT, vPvM, EDC zdrowia, EDC środowiska.

UFI – Unikatowy Identyfikator Postaci Czynnej

• Wymagany przy zgłoszeniu do centrum toksykologicznego (Załącznik VIII CLP).

• Musi być umieszczony na etykiecie, jeżeli mieszanina jest zgłoszona do centrum toksykologicznego.

• Na etykiecie rozkładanej – UFI umieszcza się na stronie przedniej (chyba że wydrukowany na opakowaniu wewnętrznym zgodnie z cz. A pkt 5.3 Załącznika VIII).

WYMIARY ETYKIET, PIKTOGRAMÓW I CZCIONKI

NOWE WYMOGI TYPOGRAFICZNE ETYKIETY

Tekst na etykiecie musi posiadać następujące cechy:

jest napisany w kolorze czarnym na białym tle
odległość pomiędzy dwoma liniami wynosi co najmniej 120 % wielkości czcionki
stosuje się jedną łatwo czytelną czcionkę bezszeryfową
odstępy między literami są odpowiednie, aby wybrana czcionka była łatwo czytelna.

W przypadku oznakowania opakowań wewnętrznych, których zawartość nie przekracza 10 ml, jeżeli umieszczenie najbardziej krytycznego zwrotu, takiego jak zwrot określający zagrożenie lub zwrot EUH, uznaje się za ważne i jeżeli opakowanie zewnętrzne spełnia wymogi przewidziane w art. 17, wielkość czcionki może być mniejsza niż wskazano w tabeli 1.3, o ile nadal jest łatwo czytelna."

Cztery wymagania typograficzne

Kolor tekstu i tła (lit. a)

• Tekst na etykiecie musi być napisany w KOLORZE CZARNYM NA BIAŁYM TLE.

• Motyw 15 rozporządzenia 2024/2865 przewiduje elastyczne podejście do odcieni kolorów tła, aby nie utrudniać starań na rzecz zapewnienia gospodarki o obiegu zamkniętym dzięki wykorzystaniu materiałów z recyklingu – elastyczność dotyczy wyłącznie odcieni bieli, nie dowolnych kolorów.

• Niedozwolone od daty stosowania: tekst kolorowy na kolorowym tle, kolorowy tekst na białym tle.

Interlinia (lit. b)

• Odległość między dwiema liniami tekstu wynosi co najmniej 120% wielkości czcionki.

• Przykład obliczenia: czcionka 10 pt → interlinia min. 12 pt (120% × 10 pt = 12 pt); czcionka 8 pt → interlinia min. 9,6 pt.

• Zakaz stosowania zbyt ciasnego składu tekstu (zbyt małej interlinii) utrudniającego odczytanie.

Czcionka bezszeryfowa (lit. c)

• Stosuje się JEDNĄ łatwo czytelną czcionkę BEZSZERYFOWĄ (ang. sans-serif) dla całego tekstu etykiety.

• Przykłady dopuszczalnych czcionek bezszeryfowych: Arial, Calibri, Helvetica, Verdana, Myriad Pro, Gill Sans.

• NIEDOZWOLONE: mieszanie czcionek szeryfowych (Times New Roman, Georgia, Garamond) z bezszeryfowymi; stosowanie czcionek ozdobnych lub stylizowanych.

• Wymóg stosowania JEDNEJ czcionki oznacza, że cały tekst etykiety powinien być jednorodny pod względem kroju pisma (dopuszczalne różnicowanie grubości – np. bold dla haseł ostrzegawczych).

Odstępy między literami (lit. d)

• Odstępy między literami (kerning/tracking) muszą być odpowiednie do zapewnienia czytelności.

• Zakaz stosowania ściskania tekstu (tracking ujemny) utrudniającego czytanie.

• Brak normatywnej wartości liczbowej – ocena na podstawie czytelności dla typowej grupy docelowej.

ETYKIETY ROZKŁADANE

Etykieta rozkładana (ang. fold-out label) – etykieta wielowarstwowa składana lub zwijana, która po rozłożeniu/rozwinięciu ujawnia dodatkowe strony. Pozwala umieścić znacznie więcej informacji niż standardowa jednowarstwowa etykieta.

Stan prawny DO 30.06.2026 r.: etykieta rozkładana była WYJĄTKIEM – dozwolona tylko gdy opakowanie jest tak małe lub ma taki kształt, że niemożliwe jest spełnienie wymogów standardowej etykiety.

Stan prawny OD 1.07.2026 r.: etykieta rozkładana jest STANDARDOWYM ROZWIĄZANIEM – każdy dostawca może jej używać niezależnie od rozmiaru opakowania (art. 31 ust. 1).

Strona PRZEDNIA etykiety rozkładanej

Przednia strona etykiety rozkładanej zawiera co najmniej następujące elementy:

nazwę, adres i numer telefonu dostawców
nominalną ilość substancji lub mieszaniny w opakowaniach udostępnianych ogółowi społeczeństwa, chyba że ilość ta jest określona gdzie indziej na opakowaniu
identyfikatory produktu zgodnie z art. 18 ust. 2 w odniesieniu do substancji i art. 18 ust. 3 lit. a) w odniesieniu do mieszanin we wszystkich językach etykiety użytych na stronach wewnętrznych
w stosownych przypadkach piktogramy określające rodzaj zagrożenia
w stosownych przypadkach hasła ostrzegawcze we wszystkich językach etykiety użytych na stronach wewnętrznych
w stosownych przypadkach niepowtarzalny identyfikator postaci czynnej, chyba że został wydrukowany lub umieszczony na opakowaniu wewnętrznym zgodnie z częścią A pkt 5.3 załącznika VIII do niniejszego rozporządzenia
odniesienie do pełnych informacji na temat bezpieczeństwa znajdujących się na etykiecie rozkładanej we wszystkich językach etykiety lub symbol informujący użytkownika o możliwości otwarcia etykiety i pokazujący, że na stronach wewnętrznych znajdują się dodatkowe informacje
skrót języka (kod kraju lub języka) dla wszystkich języków użytych na stronach wewnętrznych.

Strony WEWNĘTRZNE etykiety rozkładanej

Strony wewnętrzne etykiety rozkładanej zawierają wszystkie elementy etykiety przewidziane w art. 17 ust. 1, z wyjątkiem piktogramu określającego rodzaj zagrożenia i danych identyfikacyjnych dostawcy, w każdym z języków wymienionych na przedniej stronie i pogrupowane według języka, z wykorzystaniem skrótu językowego (kod kraju lub języka).

Strona TYLNA etykiety rozkładanej

Tylna strona etykiety rozkładanej zawiera wszystkie elementy etykiety umieszczone na przedniej stronie, z wyjątkiem skrótów języków użytych na stronach wewnętrznych."

OZNAKOWANIE CYFROWE

1. Wymienione w art. 17 elementy etykiety substancji i mieszanin podaje się na etykiecie w formie fizycznej (zwanej etykietą fizyczną). Oprócz etykiety fizycznej elementy etykiety, o których mowa w art. 17, mogą być podane w formie cyfrowej (zwanej etykietą cyfrową).

2. Na zasadzie odstępstwa od ust. 1 dostawcy mogą podać elementy etykiety określone w sekcji 1.6 załącznika I wyłącznie na etykiecie cyfrowej. Jeżeli elementy etykiety określone w sekcji 1.6 załącznika I są umieszczone wyłącznie na etykiecie cyfrowej, dostawcy podają je za pomocą środków alternatywnych na ustne lub pisemne żądanie lub jeżeli etykieta cyfrowa jest tymczasowo niedostępna w chwili zakupu substancji lub mieszaniny. Dostawcy podają te elementy niezależnie od zakupu i nieodpłatnie.

3. Jeżeli informacje są podane na etykiecie cyfrowej, zastosowanie mają wymogi dotyczące etykiet cyfrowych określone w art. 34b."

Nośnik danych do etykiety cyfrowej

W przypadku zastosowania etykiety cyfrowej, jak przewidziano w art. 34a ust. 1, nośnik danych łączący z tą etykietą cyfrową jest trwale przymocowany lub wydrukowany na etykiecie fizycznej lub na opakowaniu obok etykiety w taki sposób, aby można go było automatycznie przetworzyć za pośrednictwem powszechnie używanych urządzeń cyfrowych.

Jeżeli elementy etykiety udostępniane są wyłącznie na etykiecie cyfrowej zgodnie z art. 34a ust. 2, nośnikowi danych towarzyszy zwrot "Więcej informacji o zagrożeniach znajdziesz w internecie" lub podobne wskazanie.

Definicja nośnika danych (art. 2 pkt 39 – nowy): liniowy symbol kodu kreskowego, symbol dwuwymiarowy (np. kod QR, Data Matrix) lub inny nośnik danych służący do automatycznej identyfikacji, który może być odczytywany przez urządzenie

Wymogi techniczne etykiety cyfrowej

Jeżeli zgodnie z art. 31 ust. 1b dostawca umieszcza lub drukuje nośnik danych łączący z etykietą cyfrową, zapewnia zgodność etykiety cyfrowej z następującymi ogólnymi zasadami i wymaganiami technicznymi:

wszystkie elementy etykiety, o których mowa w art. 17 ust. 1, są podawane razem w jednym miejscu i oddzielnie od innych informacji
informacje na etykiecie cyfrowej są możliwe do wyszukiwania
informacje na etykiecie cyfrowej są dostępne dla wszystkich użytkowników w Unii i pozostają dostępne przez co najmniej 10 lat lub przez dłuższy okres, jeżeli wymagają tego inne przepisy Unii
etykieta cyfrowa jest dostępna nieodpłatnie, bez konieczności rejestracji, pobierania lub instalowania aplikacji czy podawania hasła
informacje na etykiecie cyfrowej są prezentowane w sposób uwzględniający również potrzeby grup szczególnie wrażliwych i umożliwiają, w stosownych przypadkach, niezbędne dostosowania ułatwiające dostęp do informacji tym grupom
informacje na etykiecie cyfrowej są dostępne za pomocą nie więcej niż dwóch kliknięć
etykieta cyfrowa jest dostępna za pośrednictwem szeroko stosowanych technologii i jest kompatybilna ze wszystkimi głównymi systemami operacyjnymi i przeglądarkami
jeżeli informacje na etykiecie cyfrowej są dostępne w więcej niż jednym języku, wybór języka nie może być uzależniony od lokalizacji geograficznej, z której uzyskano dostęp do informacji.

Zabrania się śledzenia, analizowania i używania wszelkich informacji na temat wykorzystania w celach wykraczających poza to, co jest absolutnie niezbędne do zapewnienia oznakowania cyfrowego.

Tabela terminów aktualizacji etykiet

Harmonogram wdrożenia

Propozycja uproszczeń (Omnibus)

INNE ZMIANY DOTYCZĄCE OZNAKOWANIA I ETYKIETOWANIA

Nowe wymogi czytelności tekstu na etykiecie

Elementy etykiety, o których mowa w art. 17 ust. 1, nanosi się w sposób wyraźny i nieusuwalny. Wyraźnie odróżniają się od tła, a ich wielkość i odstępy między znakami umożliwiają łatwe odczytanie tych elementów. Są formatowane zgodnie z sekcją 1.2.1 w załączniku I.

Informacje uzupełniające (zmieniony)

Art. 25 ust. 6 (nowe brzmienie): "Specjalne zasady dotyczące oznakowania określone w części 2 załącznika II mają zastosowanie do mieszanin zawierających substancje, o których mowa w części 2 tego załącznika."

Piktogramy CLP – 9 symboli GHS

• GHS01 – Materiały wybuchające (bomba, wybuch).

• GHS02 – Substancje łatwopalne (płomień).

• GHS03 – Substancje utleniające (płomień ponad okrąg).

• GHS04 – Gazy pod ciśnieniem (butla gazowa).

• GHS05 – Substancje żrące (kwas na ręce i powierzchni).

• GHS06 – Substancje bardzo toksyczne (czaszka ze skrzyżowanymi piszczelami).

• GHS07 – Substancje szkodliwe (wykrzyknik).

• GHS08 – Zagrożenia dla zdrowia (sylwetka z sercem).

• GHS09 – Zagrożenia dla środowiska (martwe drzewo i ryba).

Hasła ostrzegawcze – zasady stosowania

• NIEBEZPIECZEŃSTWO (Danger) – dla poważniejszych zagrożeń (wyższe kategorie zagrożenia).

• UWAGA (Warning) – dla mniejszych zagrożeń (niższe kategorie zagrożenia).

• Nigdy nie stosuje się obu haseł jednocześnie na jednej etykiecie.

• Jeżeli nie jest wymagane przez żadną klasę zagrożenia – nie umieszcza się żadnego.

• Hasło ostrzegawcze NIE może być zastąpione żadnym innym sformułowaniem – brzmienie jest zharmonizowane i obligatoryjne.

H-zwroty i P-zwroty – zasady zamieszczania

H-zwroty:

• Zamieszcza się WSZYSTKIE zwroty wynikające z klasyfikacji substancji/mieszaniny.

• Dopuszcza się łączenie kilku H-zwrotów w jeden, jeżeli to poprawi czytelność.

• Zalecana kolejność: najpierw zagrożenia fizyczne (H2xx), potem zdrowotne (H3xx), potem środowiskowe (H4xx).

P-zwroty:

• Zasada proporcjonalności – nie więcej niż 6 P-zwrotów, chyba że charakter i zagrożenia wymagają więcej.

• Priorytet dla P-zwrotów istotnych z uwagi na sposób użycia i docelową grupę użytkowników.

• Lista P-zwrotów jest zharmonizowana w Tabeli 6.2 Załącznika IV do CLP. Nie wolno stosować P-zwrotów spoza tej listy ani modyfikować ich brzmienia.

Podstawy prawne

• Rozporządzenie (UE) 2024/2865 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 października 2024 r. w sprawie zmiany rozporządzenia (WE) nr 1272/2008 w sprawie klasyfikacji, oznakowania i pakowania substancji i mieszanin. Dz.U. L, 2024/2865, 20.11.2024. ELI: http://data.europa.eu/eli/reg/2024/2865/oj

• Rozporządzenie (WE) nr 1272/2008 Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 16 grudnia 2008 r. w sprawie klasyfikacji, oznakowania i pakowania substancji i mieszanin (CLP) – tekst skonsolidowany dostępny na EUR-Lex.

• Rozporządzenie delegowane Komisji (UE) 2023/707 z dnia 19 grudnia 2022 r. zmieniające CLP w odniesieniu do nowych klas zagrożenia (EDC, PBT, PMT, vPvB, vPvM). Dz.U. L 93 z 31.3.2023.

• Wytyczne ECHA do CLP: https://echa.europa.eu/pl/guidance-documents/guidance-on-clp

Kontakt w sprawie doradztwa CLP:

Piotr Jachym

📞 Tel.: 512 333 080

📧 E-mail: pjachym.adr@gmail.com

Etykietowanie CLP